Fragment tekstu Piotra Słodkowskiego „Sztuka, wojna i tożsamość zagładowa. Przypadek Henryka Strenga/Marka Włodarskiego”. Czytaj całość [w:] Stern—Rosenstein—Streng/Włodarski. Między świadomym a podświadomym. Reminiscencje Zagłady w twórczości tych, którzy przetrwali, kat. wystawy, Warszawa: Libra Dom Aukcyjny & Galeria 2020, ISBN 978-83-954794-1-0


 

[…]

Wiedza o wojennych losach Strenga jest fragmentaryczna. Sowiecką okupację miasta malarz przeżył względnie spokojnie, wystawiając i, tak jak inni plastycy, w tym Artur Nacht, wykonując tzw. wcierki, czyli monumentalne portrety propagandowe na potrzeby zideologizowanych świąt i obchodów rocznicowych. Po zajęciu Lwowa przez nazistów (1941) został osadzony w obozie janowskim (obozie pracy przymusowej) i uciekł stamtąd „prawdopodobnie w sierpniu 1942 roku”*. Podczas wielkiej akcji sierpniowej (10 VIII 1942) musiał być obecny w getcie lwowskim, gdyż wiadomo, że odnalazł wtedy ciało poetki i krytyczki sztuki Debory Vogel**. Między 1942 a 1944 rokiem ukrywała go członkini Żegoty i jego przyszła żona, Janina Brosch, która sukcesywnie przewoziła także jego prace z Lwowa do Tarnowa. Ten okres przynosi punkt zwrotny w życiu Strenga i trwale zmienia trajektorię jego wojennej i powojennej biografii. Streng przyjął bowiem wtedy tożsamość zagładową w oparciu o „aryjskie papiery”: zniszczył stare dokumenty i wyrobił nowe jako Marek Włodarski. Przedostał się do stolicy, został jednak schwytany podczas powstania warszawskiego i przetransportowany do obozu koncentracyjnego Stutthof (na liście obozowej widnieje jako Markus Włodarczyk). Wedle relacji Stefana Gierowskiego w Stutthofie zajmował się ciałami zagazowanych więźniów. Przebywał tam do końca wojny, choć nie jest jasne, z którą ewakuacją go opuścił.

Podobnie jak wielu polskich Żydów, którzy nie zdecydowali się na emigrację, po wojnie pozostał przy swej zagładowej tożsamości i, jak poświadczają świadkowie, dokonał konwersji. Osiadł w Warszawie, gdzie był jedną z postaci wskrzeszających tradycje modernistyczne. Brał udział w I (1948/1949) i II Wystawie Sztuki Nowoczesnej (1957), a na przełomie lat 40. i 50. zaangażował się także w realizm socrealistyczny. Zmarł w 1960 roku, otrzymując katolicki pogrzeb.

Wojna jako splot wydarzeń o dalekosiężnych konsekwencjach kulturowych była obecna w wielu rozproszonych fragmentach życia i twórczości Strenga/Włodarskiego. Zwrotnie odkształciły jego modernistyczną twórczość z dwudziestolecia, znalazły odbicie w pracach z Zagłady i powojnia, kształtowały wreszcie jego złożoną tożsamość i funkcjonowanie w PRL-owskiej Warszawie.

Henryk Streng/Marek Włodarski, Autoportret, 1938

Odpryskiem zmiany tożsamości i zniszczenia starych dokumentów było wymazywanie podpisu „Streng” z rysunków i obrazów z lat 20. i 30. Śladów ingerencji artysty nie wolno bagatelizować, gdyż otwierają one możliwość radykalnie innego spojrzenia na jego œuvre. W tej optyce légerowskie i surrealistyczne kompozycje nie jawią się już ani jako odcieleśnione reprezentacje, ani – tym bardziej – jako najlepsze przykłady nowoczesnych izmów. Miejsce modernistycznej logiki innowacji stylistycznej zajmuje bowiem obraz jako artefakt – materialny obiekt, który posiada bogatą fakturę i w tej „fakturyzacji”*** staje się czymś więcej niż przedmiotem sztuki. Jest odtąd unikalnym źródłem historycznym i świadectwem przejmującej zmiany trajektorii biografii lwowianina.

[…]


 

* J. Chrobak, Henryk Streng / Marek Włodarski. Kalendarium, w: Czarownik przy zielonej skale. Marek Włodarski / Henryk Streng, red. J. Chrobak, J. Michalik, M. Wilk, Galeria Piekary, Poznań 2009, s. 114.

** K. Szymaniak, Być agentem wiecznej idei. Przemiany poglądów estetycznych Debory Vogel, Kraków 2006, s. 62.

*** Ideę fakturyzacji (uwrażliwienia na materialny wymiar źródeł historycznych) rozwija E. Domańska, Fakt historyczny, w: Historia egzystencjalna. Krytyczne studium narratywizmu i humanistyki zaangażowanej, Warszawa 2012, s. 94–97.


 

Premium WordPress Themes Download
Free Download WordPress Themes
Download WordPress Themes
Download WordPress Themes
lynda course free download
download redmi firmware
Download Nulled WordPress Themes
free online course